تصور کنید در فروشگاه هستید و کودکتان اسباب‌بازی‌ای می‌خواهد که قصد خریدش را ندارید. همین که جواب منفی می‌شنود، گریه و جیغ شروع می‌شود. اطرافیان نگاه می‌کنند و شما بین دو انتخاب می‌مانید:
تسلیم شوید تا کودک آرام بگیرد یا بر تصمیم خود بمانید و گریه‌های او را تحمل کنید؟
این موقعیت برای بسیاری از والدین آشناست؛
به‌خصوص وقتی خستگی، نگاه دیگران و نگرانی از ناراحتی کودک هم به آن اضافه می‌شود.
در چنین لحظه‌ای، حفظ آرامش و تصمیم‌گیری درست آسان نیست. اما اگر بدانیم پشت این رفتار چه می‌گذرد و چطور باید به آن پاسخ دهیم، می‌توانیم بدون تنبیه و درگیری، به کودک کمک کنیم راه بهتری برای بیان خواسته‌هایش یاد بگیرد. چرا کودک برای رسیدن به خواسته‌اش گریه و جیغ می‌زند؟
کودکان، به‌ویژه در سال‌های نخست زندگی، هنوز مهارت کافی برای شناخت، کنترل و بیان احساسات خود ندارند. وقتی ناامید، خسته یا عصبانی می‌شوند، ممکن است گریه و جیغ تنها راهی باشد که برای نشان دادن ناراحتی‌شان بلدند.
از طرف دیگر، واکنش والدین هم می‌تواند در تکرار این رفتار نقش داشته باشد. اگر کودک تجربه کند که گاهی با گریه و جیغ به خواسته‌اش می‌رسد، ممکن است به‌تدریج یاد بگیرد که این روش مؤثر است؛ حتی اگر والدین همیشه به خواسته‌اش پاسخ مثبت ندهند. بنابراین، بهتر است به‌جای اینکه کودک را لجباز یا بدرفتار بدانیم، به او کمک کنیم احساساتش را بشناسد و یاد بگیرد خواسته‌هایش را به شیوه‌ای مناسب‌تر بیان کند.
برای این کار، مهم است بدانیم در لحظه‌ای که گریه و جیغ شروع می‌شود، چگونه واکنش نشان دهیم. هنگام گریه و جیغ کودک چه واکنشی نشان دهیم؟
۱. پیش از هر چیز، آرامش خودتان را حفظ کنید
وقتی کودک فریاد می‌زند، طبیعی است که والدین هم عصبانی یا کلافه شوند. بااین‌حال، فریاد زدن، تهدید کردن یا وارد شدن به بحث طولانی معمولاً شرایط را دشوارتر می‌کند.
اگر احساس می‌کنید کنترل خود را از دست می‌دهید، چند لحظه مکث کنید، آرام نفس بکشید و سپس به کودک پاسخ دهید.
قرار نیست همیشه کاملاً آرام باشید؛ مهم این است که تا حد امکان اجازه ندهید عصبانیت شما به تنش بیشتری منجر شود.
۲. احساس کودک را بپذیرید، اما هر خواسته‌ای را نپذیرید
همدلی با کودک به معنای موافقت با خواسته او نیست. می‌توانید ناراحتی‌اش را درک کنید و در عین حال بر تصمیم منطقی خود بمانید.
برای مثال، اگر کودک به دلیل نخریدن اسباب‌بازی گریه می‌کند، می‌توانید بگویید:
«می‌دونم خیلی دلت می‌خواست این اسباب‌بازی رو داشته باشی و الان ناراحتی. امروز قرار نیست اون رو بخریم، اما من کنارتم تا آروم‌تر بشی.» اگر کودک همچنان گریه کرد، لازم نیست مدام دلیل تصمیم خود را توضیح دهید یا برای ساکت کردنش از تصمیمتان برگردید. می‌توانید با لحنی آرام کنارش بمانید و اجازه دهید هیجانش فروکش کند. به یاد داشته باشید: می‌توانید به احساس کودک پاسخ دهید، بدون اینکه الزاماً خواسته او را بپذیرید. ۳. هنگام اوج ناراحتی، وارد بحث طولانی نشوید
وقتی کودک به‌شدت آشفته است، توضیح‌های طولانی و تکرار مداوم دلیل مخالفت معمولاً کمک زیادی نمی‌کند.
در آن لحظه، با جملاتی کوتاه و لحنی آرام کنارش بمانید. اگر رفتار او خطرناک شد، ابتدا از آسیب دیدن خودش یا دیگران جلوگیری کنید.
پس از اینکه آرام‌تر شد، می‌توانید درباره اتفاقی که افتاده صحبت کنید و راه‌های مناسب‌تری برای بیان خواسته‌ها به او یاد بدهید.
هدف این نیست که کودک را به‌خاطر احساساتش سرزنش کنیم؛ بلکه می‌خواهیم به او کمک کنیم احساساتش را به شیوه‌ای امن و قابل‌قبول بیان کند. ۴. فقط برای تمام شدن گریه، از تصمیم خود برنگردید
اگر تصمیمی گرفته‌اید که منطقی و متناسب با شرایط کودک است، صرفاً برای ساکت شدن او آن را تغییر ندهید. تغییر مداوم تصمیم‌ها ممکن است این پیام را منتقل کند که با ادامه دادن گریه و جیغ می‌توان نظر والدین را عوض کرد. البته پایبندی به تصمیم به معنای بی‌توجهی به نیاز کودک نیست. اگر متوجه شدید تصمیم اولیه‌تان اشتباه بوده یا شرایط تغییر کرده است، می‌توانید آن را بازبینی کنید.
نکته این است که تصمیم شما بر اساس شرایط و منطق تغییر کند، نه صرفاً برای متوقف کردن گریه. ۵. رفتار مطلوب را ببینید و تقویت کنید
گاهی والدین زمانی که کودک جیغ می‌زند، توجه زیادی به او نشان می‌دهند، اما وقتی آرام صحبت می‌کند، کمتر متوجه این رفتار می‌شوند.
بهتر است هر بار که کودک خواسته‌اش را با کلمات بیان می‌کند، منتظر می‌ماند یا با وجود ناراحتی آرام‌تر رفتار می‌کند، تلاش او را ببینید و بازخورد مثبت بدهید.
برای مثال، می‌توانید بگویید: «خوشحالم که به‌جای جیغ زدن، بهم گفتی چه چیزی می‌خوای.»
این بازخورد به کودک کمک می‌کند بفهمد برای شنیده شدن، راه‌های دیگری هم وجود دارد. البته یادگیری این مهارت به تمرین و تکرار نیاز دارد و نباید انتظار داشته باشیم کودک از همان ابتدا همیشه بتواند احساساتش را کنترل کند.
چطور از تکرار این موقعیت‌ها پیشگیری کنیم؟
واکنش مناسب در لحظه بحران اهمیت دارد، اما بهتر است تنها به همان لحظه محدود نشویم. شناخت شرایطی که احتمال گریه و جیغ را بیشتر می‌کنند، به والدین کمک می‌کند پیش از بالا گرفتن تنش، زمینه را برای همکاری بیشتر کودک فراهم کنند.
اگر کودک معمولاً هنگام گرسنگی، خستگی یا تغییر ناگهانی برنامه بی‌قرار می‌شود، تا حد امکان این شرایط را مدیریت کنید. پیش از پایان بازی یا ترک یک مکان، به او فرصت دهید و از قبل اطلاع بدهید که قرار است چه اتفاقی بیفتد.
همچنین، قوانین ساده و متناسب با سن کودک را روشن بیان کنید و تلاش کنید والدین و دیگر مراقبان او تا حد امکان واکنش‌های هماهنگی داشته باشند. اگر یک نفر همیشه به خواسته کودک پاسخ مثبت بدهد و دیگری همان خواسته را رد کند، کودک ممکن است در فهم محدودیت‌ها سردرگم شود.
مهم‌تر از همه، به یاد داشته باشید که یادگیری این مهارت به زمان نیاز دارد. ممکن است کودک چند بار دیگر هم گریه کند یا واکنش شدیدی نشان دهد. این موضوع به‌تنهایی به معنای بی‌اثر بودن روش شما نیست؛ آنچه اهمیت دارد، ثبات در رفتار والدین و آموزش تدریجی راه‌های مناسب‌تر است. اگر گریه و جیغ کودک ادامه پیدا کرد، چه کنیم؟
گریه و قشقرق در برخی مراحل رشد کودکی رایج است و یادگیری مدیریت احساسات به زمان نیاز دارد. اگر این رفتارها با وجود تلاش والدین همچنان بسیار شدید یا مکرر باشند، به کودک یا دیگران آسیب برسانند یا زندگی روزمره و روابط خانوادگی را به‌طور جدی مختل کنند، لازم است شرایط کودک با دقت بیشتری بررسی شود. سن کودک، موقعیت‌هایی که این رفتار در آن‌ها رخ می‌دهد، شدت و مدت گریه و تأثیر آن بر زندگی روزمره، همگی در شناخت بهتر این رفتار اهمیت دارند. توجه به این نشانه‌ها کمک می‌کند والدین به‌جای تمرکز صرف بر متوقف کردن گریه، نیازهای کودک و عواملی را که در تکرار این رفتار نقش دارند، بهتر بشناسند. و در آخر: مهربانی و قاطعیت می‌توانند کنار هم باشند
وقتی کودک با گریه و جیغ به خواسته‌اش می‌رسد، مسئله فقط متوقف کردن یک رفتار نیست؛ او در حال یادگیری شیوه مواجهه با ناکامی، بیان احساسات و پذیرفتن محدودیت‌هاست.
والدین در این مسیر می‌توانند با حفظ آرامش، پذیرش احساسات کودک و پایبندی به تصمیم‌های منطقی، به او کمک کنند مهارت‌های لازم را به‌تدریج یاد بگیرد. قرار نیست کودک هرگز ناراحت نشود؛ قرار است یاد بگیرد ناراحتی‌اش را به شیوه‌ای سالم‌تر بیان کند. شما هم مجبور نیستید برای اثبات مهربانی خود، همیشه تسلیم خواسته‌هایش شوید. می‌توان همدل بود و در عین حال حدومرز داشت. 🎯تمرین این هفته: واکنش خودتان را بهتر بشناسید
این هفته، اگر کودک برای رسیدن به خواسته‌اش جیغ کشید یاگریه کرد و شرایط ایمن بود، سه کار را امتحان کنید:
۱. پیش از پاسخ دادن، چند لحظه مکث کنید و آرامش خودتان را به دست آورید.
۲. احساس کودک را با یک جمله کوتاه به رسمیت بشناسید، بدون اینکه مجبور باشید با خواسته‌اش موافقت کنید.
۳. اگر تصمیمتان منطقی و قطعی است، با لحنی آرام بر آن بمانید و پس از آرام شدن کودک درباره اتفاقی که افتاده صحبت کنید. بعد از این موقعیت، به واکنش خودتان فکر کنید: کدام بخش برایتان دشوارتر بود؛ آرام ماندن، تحمل ناراحتی کودک یا پایبند ماندن به تصمیمتان؟ برای اینکه این تمرین فقط در حد خواندن باقی نماند، یک کار کوچک انجام دهید: پس از تجربه این موقعیت، یک جمله درباره چیزی که برایتان دشوار بود یا واکنشی که می‌خواهید دفعه بعد تغییر دهید، یادداشت کنید.
اگر تمایل داشتید، همان جمله را در بخش دیدگاه‌ها با ما به اشتراک بگذارید. لازم نیست تجربه‌تان کامل یا بی‌نقص باشد؛ هدف، شناخت بهتر خودمان و پیدا کردن یک قدم کوچک برای تغییر است.